Дэлхийн хотууд тээврийн хүндрэлээ хэрхэн зохицуулж байна вэ

2009-06-11 00:00:00

Орчин уеийн мегаполисуудын захиргааны өмнө тулгарч байгаа маш чухал асуудlуудын нэг нь тээврийн хэвийн үйл ажиллагааг хангах явдал билээ. "Харилцан ажиллагааны машин" байх ёстой хотын зохион байгуулалтад мегаполисуудын нийтлэг шинж улам бүр болж байгаа хөдөлгөөн ихтэй төв замуудын ортп цагийнтээврийнтүгжрэл, метроны хэт ачаалал шийдвэрлэхэд хүнд асуудал байсаар ирлээ.
Дэлхийн том хотуудад энэ асуудлыг шийдвэрлэх талаар опон аргыг хэрэглэдэг ажзэ.

Онолын судалгаагаар авто машины урсгалыг зохицуулах нэг арга хэрэгсэл нь замаар зорчсоны тепбөрийн тогголцоо байж бопох юм гэж үзэж ийм шийдвэрийн эдийн засгийн үр ашигтайг хүлээн зөвшөөрдөг юм байна. Энэхүү төлбөр нь "оргил цаг", амралтын өдрүүдийн зорчилтоос шалтгаалах автомашины урсгал, зарим гол замын онцгой татах чадвар зэрэг онцпогмйг зайлшгүй тооцсон байх ёстой. Гэхдээ түүнийг амьдралд хэрэгжүүлэх оролдлого нь төхник, зохион байгуулапт болон сэттэл зүйн шинжтэй бараг давагдашгүй хүнщрэлтэй тулгардаг. Ийм төлбөр оногдуулан авто машины хэт ачаапал болон агаарын бохирдлыг шийдвэрлэсэн ганц жишээ нь Сингапурын туршлага гэж үзэж байна. Харин олонхи хөгжингүй орнуудад автомашины зогсролын зохицуулалтыг хэрэгжүүлдэг ажээ.
Хотын нутаг дэвсгэрийн ажил хэртйн идэвхжил ихтэй цэгүүдийн хорооллуудад тээврийн урсгалыг түргеттахийн тулд гвзар доорх бапон олон давхар зогсоол буй болгон гудамжнысүлжээнийтээврийнзайн гадна тапд зогсоопыг гаргаж болох йм.' Түүнчлэн зарим оронд зогсоолынбайрыгэрсхорогдуулах буюу зогсоолын өндөр төлбөр буй болгох замаар эдгээр хорооллын зорчилтыг хенгөвчлөх аргыг сонпожзэ. Жишээлбэл, дайны дараа Париж хотын төвд цагийн өндөр төлбөртэй газар доорх зогсоолын хүчирхэг тогтолцоо бий болгосон. Далаад онд Лондон хотод төвийн хорооллуудад ажилдаа өдөр бүр автомашинаар биш нийтийн тээврээр зорчих явдлыг урамшуулахын тулд төвийн шинэ барилгуудад зогсоол барихыг хориглож, хотын төвийн төлбертэй олон зогссхэпуудыг татан буул гасан байна. Ийм арга хэмжээ нь хотын төв дэх тээврийн түгжрэлийг хэсэгчлэн шийдвэрлэхийн зэрэгцээгээр дамжин өнгөрөх зорч иптыг дэмжих үр дүн өгчээ.
Автомашины зорчилтыг хорогдуулж буй хамгийн зүй зохистой бодлого нь зорчилт урсгалыг хувийн автомашинаас нийтийн тээвэрт шилжүүлэх явдал билээ. Энэ нь жараад оны сүүлээр дэлхийн олон том хотуудад хотын захиргаад метроны шинэ чиглэлүүдийгтавьжбайснаарилэрч байсан юм. Ийм томоохон хөтөлбөрийн хамгийн тод жишээ гэвэл Их Парижид үйлчлэх хурдны төмөр замын нэгдсэн сүлжээ (КЕР) баригдсан явдал юм.

Судлаачид хотын тээврийн тогтолцооны таван хэв маягийг тодорхойлсон бөгөөд эдгээр нь хөдөлгөөний идэвхжилийн нарийн судалгааны үндсэн дээр тээврийн төрлүүдийн харилцан ажиллагааг хангасан байдгаас тухайн хотод эдгэзр тоггапцооны алийг сонгох нь үр ашигтай болохыг сонгон авч хэрэглэдэг байна. Тэдгээрийг тоймлон дурдвал, автобус, метро, хурдны галт тэрэгний гурвалсан; хувийн автомашин, метро, буухиа галт тэрэгний гурвалсан; зөвхөн хувийн автомашины; эөвхөн буухиа автобусны хотын дотор зопсоолтой; хотын төвд метроны шугамаар нэмэгдэл бопгооон буухиа автобусны хсхюлсон тээврийн тогтолцоонууд болно.

Эдгаэрэзс КЕК (Париж) маягийн хотын захын нутаг дэвсгартавтобус болон хотын төвд метроны шугамуудаар нэмэгдэл болгосон хурдны төмөр замын тогтолцооны бүтэц хөдөлгөөний эрчим нэг чиглэлд цагт 10.000-аас дээш байх нөхцөлд хямд, цагт 40.000-аас давсанэрчимгэйбол бүрчүрдүнтэй гэжүздэг.
Мөнхотынтөвбүсэд метроны шугамаар нэмэгдзл бопгосон буухиа автобусны тогтолцоо10.000 хүннэг цагпээвэрлэххедөлгөөний эрчмийн үед дэзр дурдсан таван хэв маягаас зардлын хувьд гуравдугаар байранщ орж, хөдөлгөөний эрчим 7000 хүнээс бага байвал маш өндөр өртеггэйд тооцогддог юм байна.
Хотын тээврийн тогтолцоо бусад бүх үйл ажиллагааны байршилтад нөлөө үзүүлдэгучраас түүнийг бүрдүүлэхньдэдбүтцийн бусад объектуудыг бий болгохоос зүй ёсоор түрүүлж байдгийг судалгаа харуулдаг. Түүгээр ч барахгүй хотууд тухайн бүс нутагт үйлчилдэг тээврийн тогтолцооны зангипгаа цэгүүдэд ихэвчлэн бий болдог. Хотын цаащдын хөгжлийн үед бүс нутшйн зам харилцааны энэ зангипгаанэгэнзэрэгхотынхамгийм төвд байх хотын тээврийн сүлжээний зангилаа болон хувирдмйг Москва, Париж, Лондон зэрэг опон хотын замНалаас харж болох билээ. Чухамхүү тийм зангилаа байгаа нь бүх хотын оршин тогтнохыг тодорхойпж байдаг маш чухал чиг үүрэг бүхий хотын төв үүсэх нөхцөл ийг хангаж байдаг.

XIX зуунд Европ тивийн том хотуудын төвийн цааищын хөгжил хотын тээврийн хямралд хүргэснийг ихээхэн хөрөнгө оруулалт шаардсан дотоод төмөр замын хүчтэй тогтол-цоо бий болсноор шивдвэрлэсэн юм. Гэхдээ төмөр замын тээвэр орчинүедхзллжээнийүрдүнхамтйн ихтэй тул нийтийн тээврийг гүйцэтгэхэд здийн засгийн хувад үр ашигтайгэжүзэжбайна.
Бүх нийтээр автомашинжсан үеийн шинэ том хотуудын тээврийн хөгжилд өвөрмөц байдал илэрч байгааг тэмдэглэх нь зүйтэй. Тухайлбал Лос-Анжелесийн тээврийн тогтолцоо гэхэд авто машины тээвэрт давуу тайгтүшитэн АНУ-ын авто машины хөдөлгөөний хамгийн том төв болсон юм.

Тээврийн бодлого хот байгуулалтын бодлоготой нягт холбоотой. Зарим орнуудад нутгийн засаг захиргаад орчин үеийн том хотуудад харагдаж байгаа хотшсон нутаг дэвсгэрийг тэлэх урсгал үйл явцыг барих ццэвхтэй оролдлого хийжбайна.Тиймэрхүүхатжилтын арга хэмжээнүүд барилгын давхрыг нэмэгдүүлэн хотын барилгажилтыг нягтруулахад хүргэдэг. Нэг талаас энэ нь нийтийн тээврийг илүү үр ашигтай ашиглах, нөгөө талаас зогсоолын асуудлыг хүндрүүлэн хувийн авто тээврийн хөгжилд хүндрэл үзүүлдэг.